• “Trí”: giúp, phò giúp. “Chủ”: vua, người đứng đầu đất nước.
• Nghĩa là giúp vua, phò vua, rộng hơn là đem tài năng và sức lực để gánh vác việc nước.
• Cho thấy tác giả ý thức sâu sắc về bổn phận bề tôi trong xã hội phong kiến: khi đất nước lâm nguy, người có tài phải đứng ra gánh vác.

• “Hữu”: có. “Hoài”: nỗi niềm, hoài bão, chí hướng ấp ủ trong lòng.
• “Trí chủ hữu hoài”: người muốn phò vua, cứu nước luôn mang trong lòng một hoài bão lớn lao.
• Tác giả không nói “đã thành công” mà nói “hữu hoài” → Lí tưởng cứu nước vẫn tồn tại mạnh mẽ trong tâm hồn, dù hiện thực chưa cho phép thực hiện.

• “Phù”: nâng đỡ. “Địa trục”: trục của trái đất, hình ảnh mang tính vũ trụ.
• Hiểu là nâng đỡ trục đất – một hình ảnh phóng đại rất lớn.
• Tác giả không chỉ muốn làm việc nhỏ cho triều đình mà mang khát vọng gánh vác cả vận mệnh đất nước, xoay chuyển thời thế.

• “Tẩy”: rửa. “Binh”: binh khí, vũ khí → Nghĩa đen là rửa sạch binh khí sau chiến tranh.
• Trong văn học cổ, hình ảnh này gợi đến khát vọng kết thúc chiến tranh, đem lại thái bình.
• Mục đích cuối cùng của người anh hùng không phải vì quyền lực cá nhân mà là dẹp loạn, cứu nước, đem lại cuộc sống yên bình.

• “Vô”: không. “Lộ”: đường → Không có đường, không có cách thực hiện.
• Đối lập gay gắt: Câu trên là “Hữu hoài” (có hoài bão) ↔ Câu này là “Vô lộ” (không có đường thực hiện).
• Có chí lớn nhưng lại bế tắc về con đường thực hiện chí lớn → Chính là bi kịch của người anh hùng.

• “Vãn”: kéo. “Ngân hà”: sông Ngân Hà trên bầu trời.
• Hình ảnh “kéo sông Ngân Hà xuống” phóng đại, tưởng tượng kì vĩ: mượn nước Ngân Hà rửa sạch binh khí, trả lại thái bình cho đất nước.
• Nhưng lại có chữ “vô lộ”: muốn làm việc lớn lao đến mức kéo cả Ngân Hà xuống nhưng không có con đường thực hiện.

• “Quốc”: đất nước. “Thù”: mối thù.
• Mối thù của đất nước gắn với nỗi đau mất nước, giặc ngoại xâm và sự suy vong của quốc gia.
• Cho thấy điều Đặng Dung đau đáu không phải là lợi ích cá nhân mà là vận mệnh dân tộc.

• “Vị”: chưa. “Báo”: báo đáp, trả.
• “Quốc thù vị báo”: mối thù của đất nước vẫn chưa được trả.
• Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến bi kịch tinh thần của nhân vật trữ tình: muốn cứu nước nhưng chưa thể hoàn thành nhiệm vụ.

• “Đầu”: đầu tóc • “Tiên”: trước • “Bạch”: bạc, trắng.
• Mái đầu đã bạc trước khi trả được mối thù đất nước (hình ảnh có sức ám ảnh rất lớn).
• Mái tóc bạc không chỉ là dấu hiệu tuổi già mà còn là dấu hiệu của nỗi lo nước, nỗi đau thời thế và sự bất lực trước vận mệnh dân tộc.

Khắc họa một người anh hùng có chí lớn, muốn đem tài năng phò vua, cứu nước.

Một trái tim nặng lòng với non sông, luôn đau đáu khôn nguôi trước quốc thù.

Một bi kịch lớn: người anh hùng có tài, có chí nhưng lại gặp thời thế bất lợi.